Przez ostatnie dwie dekady psychodeliki przeszły drogę z kontrkultury lat 60. do laboratoriów Johns Hopkins, klinik psychiatrycznych i nagłówków „Nature”. Bibliometryczna analiza trzech dekad badań klinicznych pokazuje wykładniczy wzrost publikacji – od pojedynczych prac w latach 90. do setek rocznie dziś (Hadar i in., 2023). Mówi się o renesansie psychodelicznym.
Ale w tej rozmowie często gubi się jeden szczegół.
Istnieje technika, która prowadzi człowieka w bardzo podobne stany świadomości – te same opisy „rozpłynięcia się”, „spotkania siebie”, „głębokiego wglądu” – używając wyłącznie własnego oddechu.
Bez grzybów. Bez substancji psychoaktywnych. Bez ketaminy.
Nazywa się oddech holotropowy
Co to właściwie jest?
Metodę opracował w latach 70. Stanislav Grof – psychiatra, który po zakazie LSD szukał sposobu, by jego pacjenci wciąż mogli docierać do tych samych głębokich warstw psychiki. Odkrył, że specyficzna technika świadomego, intensywnego oddychania – w połączeniu z odpowiednio dobraną muzyką i bezpiecznym kontekstem grupowym – prowadzi w odmienne stany świadomości porównywalne z tymi wywołanymi przez substancje psychodeliczne.
Sesja holotropowa to: przygotowanie teoretyczne, dwie i pół godziny intensywnego oddechu, asysta drugiej osoby (tzw. sittera) i facylitatora, a potem – cisza, kredki, papier. Bo doświadczenie trzeba zintegrować, a słowa często jeszcze nie wystarczają.
Co mówi nauka?
Tutaj zaczyna się robić ciekawie.
Bezpieczeństwo i skala. Eyerman (2013) opisał zastosowanie oddechu holotropowego u 11 000 pacjentów w warunkach szpitala psychiatrycznego. Nie odnotowano poważnych zdarzeń niepożądanych. To liczba, która w psychofarmakologii brzmiałaby imponująco – w pracy z odmiennymi stanami świadomości brzmi zaskakująco.
Stres i zdrowie psychiczne. Meta-analiza Finchama i współpracowników (2023), opublikowana w Scientific Reports, objęła randomizowane badania nad różnymi technikami oddechowymi i wykazała statystycznie istotne zmniejszenie objawów stresu, depresji i lęku w porównaniu z grupami kontrolnymi.
Samotranscendencja. Le Deley i in. (2022) zbadali wpływ oddechu holotropowego na poczucie samotranscendencji – ten szczególny stan, w którym granice „ja” miękną i pojawia się poczucie połączenia z czymś większym. Wynik: znacząca, mierzalna zmiana po sesjach.
Postawa wobec siebie. Czeskie badania Šimšovej i in. (2021) pokazały, że uczestnicy doświadczeń holotropowych zgłaszali wyższy poziom nie-osądzania siebie i większą satysfakcję z życia – przy jednoczesnym spadku objawów stresu.
Świadomość siebie. Terhune i Larsen (2015) udokumentowali istotne zmiany w obszarze samoświadomości u osób regularnie uczestniczących w sesjach holotropowych.
A Timmermann i współpracownicy (2023), publikując w Trends in Cognitive Sciences, idą jeszcze dalej: sugerują, że hipnoza, medytacja, psychodeliki i techniki oddechowe to odmiany tego samego zjawiska neuropsychologicznego – odmiennych stanów świadomości, które dają mózgowi dostęp do tych samych głębokich procesów. Tylko drogi dojścia są różne.
Dlaczego to ważne?
Oddech holotropowy nie jest „alternatywą” dla psychodelików w sensie ideologicznym. Jest inną drogą do tego samego miejsca – z innymi zaletami i innymi ograniczeniami.
Co go wyróżnia:
- nie wymaga substancji zewnętrznej,
- jest legalny i nie wiąże się z konsekwencjami prawnymi,
- pozwala wracać do tych samych stanów wielokrotnie, bez tolerancji farmakologicznej,
- odbywa się w grupie, co samo w sobie wzmacnia integrację doświadczenia.
I jeszcze jedno – co dla mnie osobiście jest najważniejsze: doświadczenie, które wynosi się z sesji, jest w pełni autorstwa Twojego ciała. Nie pożyczone od cząsteczki, którą połknęłaś. Twoje. Tylko ujawnione.
Co dalej?
Badań ciągle przybywa. Pisząc właśnie pracę magisterską na temat roli twórczości artystycznej w procesie oddechu holotropowego, widzę, jak ten obszar dojrzewa. Z marginesu kontrkultury – do recenzowanych pism. Z „eksperymentu duchowego” – do narzędzia, które instytucje psychiatryczne, ośrodki pracy z traumą i badacze odmiennych stanów świadomości traktują z coraz większą uwagą.
Nie wiemy jeszcze wszystkiego.
Wiemy wystarczająco, żeby przestać traktować oddech jako „to, co tylko utrzymuje nas przy życiu”.
Bo czasem oddech robi coś więcej.
Czasem oddech otwiera zamknięte drzwi.
Bibliografia
Eyerman, J. (2013). A clinical report of holotropic breathwork in 11,000 psychiatric inpatients in a community hospital setting. MAPS Bulletin Special Edition, 23(1), 24–27.
Fincham, G. W., Strauss, C., Montero-Marin, J., & Cavanagh, K. (2023). Effect of breathwork on stress and mental health: A meta-analysis of randomised-controlled trials. Scientific Reports, 13, 432.
Hadar, A., David, J., Shalit, N., Roseman, L., Gross, R., Sessa, B., & Lev-Ran, S. (2023). The psychedelic renaissance in clinical research: A bibliometric analysis of three decades of human studies with psychedelics. Journal of Psychoactive Drugs, 55(1), 1–10.
Le Deley, V., Masson, J., Pierrefiche, O., Bernoussi, A., & Stojcevski, I. (2022). Impact of altered states of consciousness induced by holotropic respiration on self-transcendence. Global Journal of Health Science, 14(10), 47–56.
Šimšová, M., Tylš, F., Viktorinová, M., Fujáková, M., & Horáček, J. (2021). An experience with holotropic breathwork is associated with improvement in non-judgement and satisfaction with life while reducing symptoms of stress in a Czech-speaking population. Journal of Psychedelic Studies, 5(3), 176–189.
Terhune, K. P., & Larsen, K. L. (2015). Measure of significance of holotropic breathwork in the development of self-awareness. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 21(12), 796–803.
Timmermann, C., Bauer, P. R., Gosseries, O., i in. (2023). A neurophenomenological approach to non-ordinary states of consciousness: Hypnosis, meditation, and psychedelics. Trends in Cognitive Sciences, 27(2), 139–159.